Verkiezingen 2017: weinig gemorrel aan decentrale overheden
12 januari 2017 – Aan het bestaansrecht van de decentrale overheden wordt de komende kabinetsperiode hoogstwaarschijnlijk niet gemorreld. Wel moeten burgers meer te zeggen krijgen en gemeenten vooral loslaten en faciliteren. Dat concludeert Binnenlands Bestuur op basis van een analyse van tien verkiezingsprogramma’s.
Herinrichten van gemeenten, provincies en waterschappen gaat er de komende kabinetsperiode hoogstwaarschijnlijk niet van komen. Terwijl het huidige kabinet nog volop het mes wilde zetten in deze drie bestuurslagen – maar alle plannen voor opschaling uiteindelijk introk – is het gros van de grote(re) politieke partijen niet van plan om massaal gemeenten op te heffen, provincies te vergroten of taken van de waterschappen naar de provincie over te hevelen. Alleen als het weer kwartetten wordt tijdens de kabinetsformatie, kunnen gemeenten, provincies en waterschappen alsnog in de gevarenzone komen.
D66 en 50Plus hebben de wildste ideeën. D66 wil stedelijke regio’s volop de ruimte geven. Het overnemen van taken van de provincie en daarmee ‘provincievrij’ te worden, sluit zij niet uit. 50Plus noemt het afschaffen van de provincie een ‘optie’. D66 heeft daarnaast een forse opschaling van gemeenten voor ogen om zo een einde te maken aan het democratisch tekort van regionale samenwerkingsverbanden (gemeenschappelijke regeling, GR).
Beleidsrijke taken van GR’en moeten worden behartigd door ‘echte decentrale overheden’ met een eigen direct gekozen volksvertegenwoordiging. De in de GR deelnemende gemeenten moeten dan fuseren, vindt D66. Gemeenten moeten fuseren als ze niet sterk genoeg zijn om hun taken goed uit te voeren, stelt de VVD. Daarbij mag de provincie ingrijpen als gemeenten er geen werk van maken.
Grootse visies over bestuurlijke vernieuwing zijn er niet te vinden in de tien verkiezingsprogramma’s. Mogelijk dat de oproep in diverse adviezen over de toekomst van het openbaar bestuur – om een einde te maken aan het blauwdrukdenken – door de politiek ter harte is genomen.
De roep om democratische vernieuwing is vooral terug te vinden in de programma’s van de meer links georiënteerde partijen. Belangrijk speerpunt daarin is het right to challenge, waarbij (georganiseerde) bewoners de overheid mogen uitdagen taken over te nemen als zij denken dat het anders en goedkoper kan. Veel gemeenteraden staan niet te springen om zeggenschap uit handen te geven.
Door: Redactie Ambtenarensalaris